Thông tin trên báo chí gần đây có thể đã làm lóe lên tia hy vọng cho nhiều người chưa có nhà ở qua chương trình xây dựng nhà ở xã hội do Bộ Xây dựng đề xướng. Khoảng 49.000 tỷ đồng dự kiến sẽ được đầu tư để xây dựng khoảng 184.000 căn hộ trong khoảng thời gian từ 2009-2015, và trước mắt thì mô hình này sẽ được thí điểm tại hai thành phố lớn là TP.HCM và Hà Nội.
Tuy nhiên, không phải ai cũng là người sẽ có quyền được thuê hoặc mua nhà giá rẻ của dự án này. Theo đề án thì đối tượng phải là “công chức, viên chức, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, công nhân làm việc tại các khu kinh tế, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và đối tượng ở nhà ở công vụ hết thời hạn…bên cạnh các điều kiện đó thì những đối tượng trên còn phải đảm bảo những điều kiện sau: có thu nhập thấp và chưa có nhà ở thuộc sở hữu của mình, chưa được thuê hoặc mua nhà ở thuộc sở hữu nhà nước; có nhà ở thuộc sở hữu của mình nhưng diện tích bình quân trong hộ gia đình dưới 5m2 sàn/người; có nhà ở thuộc sở hữu của mình nhưng là nhà ở tạm, hư hỏng hoặc dột nát.” (TBKTSG Online)
Như vậy, theo nghĩa này thì nhà-ở-xã-hội sẽ không dành cho tất cả mọi người trong xã hội, chẳng hạn như nhân viên văn phòng, những người làm ở các công ty tư nhân…cho dù là họ đang gặp khó khăn về nhà ở. Nhiều người bắt đầu thắc mắc là khoản tiền đầu tư này sẽ được lấy từ đâu? Từ ngân sách thì coi sao được vì lấy tiền đóng góp của nhiều thành phần trong xã hội để lo cho một bộ phận công chức nhà nước? Từ quỹ tiết kiệm nhà ở thì đến bao giờ mới đủ tiền để thực hiện dự án vì bây giờ mới đang ở giai đoạn "đề nghị nghiên cứu thành lập quỹ tiết kiệm nhà ở" theo đó sẽ trích từ 3%-5% thu nhập của mọi thành phần kinh tế. Hay số tiền đó sẽ đến từ các công ty bất động sản sẽ tham gia vào dự án này? Vị trí của dự án sẽ ở đâu? Và nhất là bao giờ thì dự án nhà-ở-xã-hội này mới thành hiện thực?
Chớt nhớ đến Indonesia cũng đang thực hiện dự án tương tư, nhưng họ không gọi là nhà ở xã hội mà là nhà cho người có thu nhập thấp. Không ưu tiên ai cả, chương trình hướng đến tất cả mọi người miễn là có thu nhập ổn định để trả góp hàng tháng.
Theo những gì mà ông F.Teguh Satria, Chủ tịch FIABCI (Liên đoàn Bất động sản Quốc tế) Indonesia kể thì chính phủ của ông chỉ ra đề bài và đưa ra chính sách hỗ trợ còn lại doanh nghiệp sẽ tự giải quyết. Ông Satria kể khoảng đầu tháng 4/2007 chính phủ Indonesia bắt đầu đưa ra chương trình xây 1.000 chung cư giá rẻ trong khoảng thời gian là 5 năm. Theo đó, dự án sẽ trải đều trên 10 thành phố lớn của nước này nhằm đáp ứng nhu cầu của tầng lớp có thu nhập trung bình và thấp đang sinh sống và làm việc tại đó.
Theo tiêu chuẩn nhà của dự án thì diện tích thiết kế mỗi căn hộ chỉ vào khoảng 21 – 36 mét vuông/căn, vừa đủ cho môt gia đình trẻ lúc vừa ra riêng để khởi nghiệp, hoặc những nhân viên văn phòng, những người độc thân vốn chỉ cần một nơi để tá túc trong khi chưa đủ điều kiện cho căn hộ tiện nghi hơn. Dự án nhà giá rẻ sẽ đáp ứng nhu cầu về nhà ở của mọi người miễn là có thu nhập trung bình dưới 4,5 triệu Rupiah, khoảng 470 đôla/tháng.
Tuy nhiên, để tránh tình trang các doanh nghiệp nâng giá nhà khi nhu cầu thị trường cao quá, chính phủ Indonesia ấn định luôn giá bán cho từng căn hộ. Có nghĩa là doanh nghiệp muốn thiết kế ra sao thì tùy nhưng giá bán không được vượt quá 144 triệu Rupiah, khoảng 15.150 đôla/căn hộ. Ngược lại, cũng để tránh tình trang đầu cơ nhanh chân mua ôm dự án rồi sau đó sang lại cho người khác chậm chân hơn với giá cao hơn nhằm hưởng chênh lệch, chính phủ Indonesia cũng quy định người mua căn hộ không được sang nhượng nhà trong vòng 5 năm.
Ông Satria cho biết chính phủ của ông đưa ra chính sách ưu đãi để thu hút các doanh nghiệp bất động sản tham gia đầu tư vào phân khúc thị trường này. Theo đó, nhà đầu tư sẽ được miễn khoản thuế giá trị gia tăng 10%, và theo dự thảo đang trình chính phủ doanh nghiệp đầu tư sẽ chỉ chịu thuế thu nhập 1%.
Không chỉ có chính sách ưu đãi với nhà đầu tư, người mua căn hộ cũng được hỗ trợ vốn vay ngân hàng dễ dàng và hưởng lãi suất ưu đãi hơn. Chẳng hạn với những người có thu nhập tương đối khá trong khoảng từ 3,5 – 4,5 triệu Rupiah thì sẽ hưởng lãi suất là 9,5%/năm trong vòng bốn năm; những người thu nhập từ 2,5 – 3,5 triệu Rupiah thì lãi suất sẽ là 8,5%/năm trong vòng sáu năm; và cuối cùng những người có thu nhập thấp từ 1,2 – 2,5 triệu Rupiah sẽ hưởng lãi suất ưu đãi hơn với 7%/năm trong vòng tám năm. Hết thời gian ưu đãi trên, người vay sẽ trả lãi suất sẽ theo giá thị trường.
Ông Satria cho biết hiện nay dự án chung cư căn hộ giá rẻ của Indonesia đã thu hút hơn 30 nhà đầu tư và khoảng 320 chung cư đang trong quá trình thi công, cung cấp trên một triệu căn hộ giá rẻ trong nay mai, trong đó 60% số lượng chung này tập trung ở Jakarta.
Chưa hẳn cách của Indonesia đã hay nhưng rõ ràng người ta đã lôi kéo doanh nghiệp bất động sản tham gia vào dự án bằng chính sách ưu đãi trong khoảng thời gian nhất định. Hơn nữa một chương trình lớn sẽ tạo ra nhiều sản phẩm để mọi người có thể tiếp cận nếu có nhu cầu chứ không cần phải giới hạn đối tương như phương án hiện nay. Rồi đây không chừng lại có cảnh người ta phải chạy tới "cơ quan có thẩm quyền" để được đóng dấu xác nhân là nghèo, thuộc diện thu nhập thấp thì mới mong tìm được ngôi nhà để ở! Và hơn thế nữa, một chương trình nhận được sự tham gia của nhiều doanh nghiệp sẽ giúp dự án được tiến hành nhanh hơn chứ không ì ạch để rồi người ta phải "nghe nhiều hơn thấy".
Theo số liệu tổng kết năm 2008 của Sở Xây dựng TPHCM thì sau 3 năm thực hiện chương trình nhà ở xã hội thì thành phố mới chỉ xây được khoảng 5.600 căn. Người ta lại tiếp tục chờ xem việc xây dựng cả ngàn căn hộ trong kế hoach từ 2009-2015 sẽ tiến triển ra sao.